Mỗi năm, cứ đến mùa tuyển sinh, chúng tôi lại gặp rất nhiều phụ huynh và học sinh với một câu hỏi quen thuộc: “Nên chọn khối nào để học ngành nào cho đúng?” Hướng nghiệp, khối thi và ngành học là ba thứ gắn bó chặt chẽ với nhau. Chọn sai một mắt xích, cả hành trình đại học có thể lệch hướng. Bài viết này chia sẻ những kinh nghiệm chúng tôi đúc kết được qua nhiều năm tư vấn, để bạn có thêm góc nhìn trước khi quyết định.
Hiểu đúng ba khái niệm trước khi chọn
Trước hết, cần phân biệt rõ ba khái niệm này. Hướng nghiệp là định hướng nghề nghiệp dài hạn, tức bạn muốn làm việc trong lĩnh vực nào khi đi làm. Khối thi là tổ hợp môn bạn dùng để xét tuyển đại học, ví dụ khối A00 gồm Toán, Vật lý, Hóa học. Ngành học là chuyên ngành cụ thể bạn theo đuổi tại trường.
Điều dễ nhầm là nhiều người nghĩ khối thi quyết định nghề nghiệp. Thực tế, một khối thi có thể dẫn đến nhiều ngành khác nhau. Khối D01 chẳng hạn, có thể học Ngôn ngữ Anh, Quản trị kinh doanh hay Kinh tế quốc tế. Vì vậy, bạn nên bắt đầu từ hướng nghiệp, rồi mới tìm khối và ngành phù hợp.
Bắt đầu từ năng lực và sở thích của chính mình
Chúng tôi thường khuyên học sinh tự trả lời vài câu hỏi đơn giản. Bạn thích làm việc với con số hay với con người? Bạn có kiên nhẫn đọc tài liệu dài không? Bạn học môn nào thấy dễ, môn nào thấy nặng nhọc?
Một em học sinh từng đến tư vấn với chúng tôi, ban đầu muốn học ngành Y vì gia đình kỳ vọng. Khi làm bài trắc nghiệm sở thích, em lại thể hiện rõ thiên hướng tổ chức sự kiện và giao tiếp. Sau nhiều buổi trao đổi, em chọn ngành Quản trị dịch vụ du lịch và lữ hành, và hiện em học rất hứng thú. Câu chuyện này cho thấy sở thích thật sự quan trọng không kém điểm số.
So sánh các khối thi phổ biến
Mỗi khối thi có thế mạnh riêng. Khối A thiên về Toán và khoa học tự nhiên, phù hợp các ngành kỹ thuật, công nghệ thông tin. Khối C thiên về văn và xã hội, phù hợp báo chí, luật, ngôn ngữ. Khối D kết hợp Toán, Văn và tiếng Anh, mở rộng cơ hội sang kinh tế, thương mại và ngoại ngữ. Khối H dành cho những bạn có năng khiếu vẽ, phù hợp các ngành mỹ thuật, thiết kế.
Bạn không cần phải học giỏi tất cả các môn trong khối. Điều quan trọng là tổ hợp đó có những môn bạn có thể đạt điểm ổn định, và khối đó mở ra những ngành bạn thật sự quan tâm.
Nhìn vào nhu cầu nhân lực và xu hướng ngành
Chọn ngành không thể chỉ dựa vào cảm xúc. Bạn nên tham khảo thông tin về nhu cầu nhân lực và các ngành đang phát triển. Những lĩnh vực như công nghệ thông tin, logistics, y tế, kinh tế số thường có nhu cầu tuyển dụng khá ổn định.
Tuy vậy, đừng chạy theo “ngành hot” một cách mù quáng. Một ngành hot hôm nay có thể bão hòa sau vài năm. Hãy kết hợp xu hướng với năng lực thật của bản thân. Bạn có thể tham khảo thêm cẩm nang lựa chọn các ngành hot trong tương lai để có cái nhìn tổng quan hơn.
Những sai lầm thường gặp khi chọn khối và ngành
- Chọn theo bạn bè: Cùng ngành với bạn thân nghe có vẻ an tâm, nhưng năng lực và đam mê của mỗi người khác nhau.
- Chọn theo áp lực gia đình: Đôi khi gia đình có kỳ vọng tốt, nhưng bạn là người học và làm việc suốt nhiều năm, nên tiếng nói của bạn cần được lắng nghe.
- Chọn theo điểm chuẩn năm ngoái: Điểm chuẩn thay đổi từng năm. Chỉ nên dùng làm tham khảo, không phải căn cứ duy nhất.
Chúng tôi từng gặp một trường hợp phụ huynh quyết định cho con theo khối D để học Kinh tế chỉ vì nghe nói ngành này “dễ xin việc”. Sau một năm, bạn học sinh cảm thấy quá tải với môn Toán và xin chuyển hướng. Việc này tốn thời gian và tâm lý của cả gia đình.
Quy trình chọn đúng từng bước
Để quá trình chọn không bị rối, bạn có thể đi theo trình tự sau. Đầu tiên, xác định sở thích và năng lực qua các bài đánh giá hoặc trò chuyện với giáo viên, người đi trước. Tiếp theo, tìm hiểu một vài hướng nghề phù hợp và các khối thi tương ứng. Sau đó, nghiên cứu chương trình đào tạo, cơ hội việc làm của từng ngành ở các trường. Cuối cùng, cân nhắc chi phí, vị trí trường và khả năng theo học lâu dài.
Nếu bạn đang phân vân giữa nhiều trường, hãy tham khảo thêm các tiêu chí chọn trường phù hợp để so sánh một cách bài bản. Và nếu bạn thuộc khối D, bạn có thể xem thêm các ngành học khối D đang được quan tâm hiện nay.
Tham khảo thông tin từ nguồn chính thống
Khi tìm hiểu về tuyển sinh, bạn nên ưu tiên thông tin từ Bộ Giáo dục và Đào tạo, website chính thức của trường và các kênh tư vấn hướng nghiệp uy tín. Tránh tin vào những thông tin không rõ nguồn hoặc lời hứa đỗ đạt chắc chắn. Chính sách tuyển sinh thay đổi hằng năm, nên hãy kiểm tra lại trước khi đăng ký.
Lời kết
Chọn hướng nghiệp, khối thi và ngành học là một quyết định lớn, nhưng không phải là quyết định không thể thay đổi. Điều quan trọng là bạn hiểu bản thân, tìm đủ thông tin và dám hỏi khi còn băn khoăn. Hy vọng những chia sẻ trên giúp bạn có thêm nền tảng để chọn một con đường phù hợp, và chúng tôi luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn trên hành trình đó.

